کاشی هفت رنگ

  نگاهی مختصر و مفید به تاریخچه کاشی هفت رنگ

تاریخچه کاشی هفت رنگ را با یاد آوری این نکته شروع می کنم که چه در گذشته و چه در امروز انتخاب اِلِمانهای تشکیل دهنده ی کلیت یک بنا به عوامل متعددی بستگی داشته مانند امکانات فنی زمان ساخت بنا ، سلیقه و دیدگاه هنری کارفرما ، مقدار بودجه ی در نظر گرفته شده برای آن بنا و انتخاب استاد کاران دارای مهارت و روش فنی منحصر به فرد برای اجرای کار به اضافه همه اینها باید گفت از زمانی که جوامع بشری به معماری به صورت جدی و با هدف تاثیرگذاری روی دیگر مردم به لحاظ نمایش قدرت سیاسی ، اقتصادی و یا مذهبی پرداختند همیشه موج هایی نو به نو در معماری بوجود آمده که کارفرمایان و معماران و اساتید فنون مربوط به ساختمان سازی و معماری از آن تاثیر گرفته اند. از این رو بهره گیری از تزیینات کاشی کاری هفت رنگ در بناها نیز تحت تاثیر عوامل ذکر شده بوده و هست.

تاریخچه کاشی هفت رنگ

آجرپزی در بین اقوام ایرانی سابقه هفت هزار ساله دارد و ایرانیان تا پیش از رواج استفاده از کاشی هفت رنگ در بناها برای نمای بیرونی از آجر بدون لعاب و در داخل بنا از تزیینات گچبری و نقاشی استفاده می کردند . طی کاوشهای باستان شناسی و آثار بدست آمده مشخص است که بشر از زمانی که ساخت اشیا و ظروف از گِلِ پخته را آغاز کرده رفته رفته از لعاب برای زیبایی و دواح بیشتر آنها بهری برده است. اما استفاده از کاشی لعاب دار موضوع دیگری است.

کاشی لعاب دار یا کاشی هفت رنگ از دوره تاریخی هخامنشی در بناهای باستانی دیده شده است . ولی هیچگاه به صورت جدی و به فراوانی در بناها استفاده نشده است . تا دوره تاریخی سلجوقی که کاشیهای رنگین جای خود را در تزیینات بناهای مهم پیدا می کنند و به عنوان یکی از تاثیر گذارترین بخش های بنا، خود را جلوه گر می سازند.

لعاب کاشی هایی که تا قرن چهارم و پنجم هجری به کار می رفتند از نوع قلیایی بودند و کاربرد آنها به تزیین داخل و نمای بیرونی بنا اختصاص یافت و سر آغاز کاربرد جدی کاشی در بناهای ایرانی گردید . استفاده از کاشی در ابتدا برای بوجود آوردن کتیبه های زیبایی از آیات قرآن که با خط خوش نوشته شده بود معمول گردید و رفته رفته در اجرا دیگر بنا ها استفاده شد و گاهی نیز فقط به منظور زیبا سازی به کار گرفته شد.

در دوره سلجوقیان که مرزهای ایران وسیع تر از گذشته شده بود مناطقی چون عربستان ، ماوراء النهر ، سوریه و دیگر کشورها زیر پوشش آن بودند . سلجوقیان از قبایل ترکمن بودند و از دشتهای قرقیزستان به بخارا و بعد به ایران حمله ور شدند و حکومتی جهانی بوجود آوردند که منطقه ی آسیا را در بر می گرفت و گاهی تا حد منطقه اروپا نیز پیش می رفت. با اینکه هنر در بین ترکان سلجوقی رایج نبود ولی با دادن سفارشهایی به تشویق هنرمندان کوشش می شد . با روی کار آمدن آنان علاوه بر مسجد سازی، ساختمان مقابر و اماکن متبرکه و مذهبی اهمیت ویژه پیدا کرد.معماری سلجوقی به طور پراکنده در نقاط مختلف خاور میانه دیده می شود ،که می توان از چند بنای آن نام برد از جمله بنای گنبد قابوس در گرگان ، برج طغرل در شهر ری ، مقبره سلطان سنجر در مرو و برج رادکان در مشهد. سلجوقیان در راه مقابله با سایز دانشگاه های آن زمان به ساختن مدرسه هایی جنت فراگیری علوم مختلف دست زدند . از این رو به علم و هنر تو به خاصی مبذول می شد.

کاشی کاری هفت رنگ از جمله هنرهایی است که در این دوره رواج و تکامل فراوان یافت. نقاشی روی کاشی یا سفال به سبک های گوناگون ارائه شد و با فرهنگ و روح ایرانی پیوند و هماهنگی پیدا کرد . در دوره سلجوقی فن سفال سازی و کاشی سازی مورد توجه بود . علاقه مردم به این هنرها و استفاده روز افزون از آن ها چه در زندگی روزمره و چه در تزیین بناها موجبات رونق هر چه بیشتر آن را فرا هم کرد.

در شیراز ، یزد ، اصفهان ، کرمان، ری ، کاشان ، تبریز و نیشابور کارگاه های متعددی بوجود آمد . آنان کاشی های ساخته شده را با نقوش زیبای اسلیمی ، گل و برگ و اشکال هندسی و استفاده از هفت رنگ آبی لاجوری ، فیروزه ای ، زرد ، سبز ، قرمز ، مشکی ، پسته ای می آراستند و با مهارت آن ها را در کوره می پختند تا ظروف و کاشی های عالی بدست آید هنور آثاری از این دوره با نقوش و رنگهای جالب توجه به جا مانده است که می توان گنبد سرخ مراغه در آذربایجان را نام برد . در این دوره هنر کاشی کاری هفت رنگ جای ویژه ای در بناها به خود اختصاص داده بود اما طولی نکشید که با هجوم مغول سرزمین پهناور ایران تا مرز چین به زیر سلطه مغولان در آمد آنان سر راه خود شهرهای بسیاری را ویران کردند و برای مدت طولانی فعالیت های ساختمان سازی و به دنبال آن کاشی کاری و ساخت کاشی  هفت رنگ متوقف شد . چنگیز پس از آن سر زمین های فتح شده را بین فرزندان و لشکریان خود تقسیم کرد ایلخان مغول فرمانروای ایران بغداد را به پایتختیذ بر گزید و ساختمان های بسیاری بر ویرانه های آن بنا کرد . در جریان هجوم مغول مردم از ترس کسب و کار خود را رها کرده و هر یک به گوشه ای گریخته بودند تا اینکه پس از چند مدتی شهرها آرام شد و رفته رفته کسانی که از تاخت و تاز مغولان جان به در برده بودند به سر خانه و زندگی و کسب و کار خود باز گشتند.

logo new صنایع کاشی سازی سنتی زرین نقش!